Cách trị mụn tại nhà an toàn bắt đầu bằng một việc nhiều người bỏ qua: hiểu mình đang bị loại mụn nào. Chúng tôi nhận được nhiều câu hỏi từ những bạn thử đủ thứ mẹo rồi da càng tệ hơn. Bài này nói về những việc nên làm, những việc nên tránh và ranh giới mà tại nhà không còn đủ.
Nhận biết loại mụn trước khi xử lý
Mụn không phải một bệnh duy nhất. Mụn đầu đen và mụn đầu trắng là mụn không viêm, do lỗ chân lông bị bít bởi dầu và tế bào chết. Mụn đỏ nhỏ, mụn mủ là mụn viêm. Mụn bọc, mụn nang là loại viêm sâu, sưng đau, thường để lại sẹo nếu xử lý sai.
Cách nhận biết khá đơn giản. Mụn không viêm chỉ là nhân nhỏ, không đau. Mụn viêm đỏ, sưng, đau khi chạm. Mụn có đầu mủ vàng là mụn mủ, còn cục cứng đau dưới da, không có đầu là mụn bọc hoặc mụn nang.
Vị trí cũng gợi ý nguyên nhân. Mụn ở trán thường liên quan dầu và tóc mái. Mụn quanh cằm và hàm hay gắn với nội tiết, đặc biệt trước kỳ kinh. Mụn ở lưng và ngực có thể liên quan mồ hôi và chất liệu quần áo.
Làm sạch và dưỡng da đúng cho da mụn
Làm sạch hai lần mỗi ngày là đủ. Rửa quá nhiều lần làm da mất dầu tự nhiên, sau đó tiết nhiều dầu hơn để bù. Bạn nên dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, nước ấm và thấm khô bằng khăn sạch.
Nhiều người da mụn bỏ kem dưỡng vì sợ bết. Điều này làm hàng rào bảo vệ của da yếu đi. Một loại kem dưỡng dạng gel hoặc lotion nhẹ, ghi là không gây bít tắc lỗ chân lông, sẽ phù hợp hơn. Kem chống nắng cũng không thể thiếu, vì nắng làm vết thâm mụn đậm hơn.
Những thói quen nhỏ cũng quan trọng. Thay vỏ gối thường xuyên, vệ sinh điện thoại và không chạm tay lên mặt là những việc đơn giản nhưng giảm đáng kể vi khuẩn tiếp xúc với da.
Nếu bạn muốn một lộ trình cụ thể cho tuần đầu, bài cách chăm sóc da mụn đi từng ngày.
Hoạt chất trị mụn không kê đơn thường gặp
Có vài hoạt chất bán không cần đơn mà tài liệu da liễu thường nhắc tới. Salicylic acid, thuộc nhóm BHA, tan trong dầu nên thấm vào lỗ chân lông và hỗ trợ làm thông thoáng, phù hợp mụn đầu đen. Benzoyl peroxide có tác dụng diệt khuẩn gây mụn viêm, nhưng dễ gây khô, bong và có thể làm bạc màu vải. Adapalene là dẫn xuất vitamin A, ở một số nơi có loại nồng độ thấp bán không cần đơn.
Hãy bắt đầu với một hoạt chất, ở nồng độ thấp, thoa cách ngày, rồi tăng dần nếu da chịu được. Da đỏ rát, bong tróc nhiều là dấu hiệu bạn đang dùng quá mạnh. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ hoạt chất trị mụn nào.
Kết quả cần thời gian. Thường phải sau vài tuần mới thấy khác biệt, và có thể có giai đoạn da nổi thêm mụn trước khi cải thiện. Nếu sau khoảng tám đến mười hai tuần không thấy cải thiện, bạn nên đi khám.
Chúng tôi không khuyên tự dùng kháng sinh hay thuốc kê đơn khi chưa có chỉ định, vì dùng sai có thể gây kháng thuốc và tác dụng phụ.
Những mẹo dân gian nên tránh
Mạng xã hội đầy mẹo trị mụn nghe có vẻ vô hại. Nhưng chanh, giấm, tỏi, kem đánh răng hay baking soda có thể gây bỏng, kích ứng, thậm chí để lại vết thâm lâu hơn cả cái mụn ban đầu. Da có độ pH riêng, và những chất này phá vỡ hàng rào bảo vệ.
Một ví dụ chúng tôi từng nghe: một bạn bôi chanh tươi lên mụn rồi ra nắng. Hôm sau vùng da cháy sạm và đau rát, mất nhiều tháng mới đều màu lại. Chanh vừa gây kích ứng vừa làm da nhạy nắng hơn.
Việc tự nặn mụn bằng tay hoặc dụng cụ không vô trùng cũng là điều nên tránh, nhất là với mụn bọc. Bạn có thể đọc thêm trong bài có nên nặn mụn bọc có mủ không.
Ngoài ra, chà xát mạnh, tẩy da chết liên tục, hay dùng nhiều sản phẩm trị mụn cùng lúc đều làm da tệ hơn. Da mụn cần sự dịu dàng, không phải sự trừng phạt.
Khi nào mụn cần bác sĩ da liễu
Chăm da tại nhà chỉ hợp với mụn nhẹ đến vừa. Bạn nên đi khám khi có nhiều mụn viêm, mụn bọc hoặc mụn nang sưng đau, mụn lan xuống cổ, ngực, lưng, hoặc mụn để lại sẹo, vết thâm rõ. Mụn xuất hiện đột ngột ở tuổi trưởng thành, kèm rối loạn kinh nguyệt, cũng cần được kiểm tra.
Bác sĩ có thể đánh giá nguyên nhân, kê thuốc phù hợp và hướng dẫn cách dùng an toàn. Điều trị sớm cũng giúp giảm nguy cơ sẹo. Với những người đã có sẹo, bài sẹo rỗ: nguyên nhân và cách phục hồi giải thích các lựa chọn hiện nay.
Bạn có thể tham khảo kiến thức phổ thông về mụn tại Học viện Da liễu Hoa Kỳ trước khi đi khám để biết cách mô tả tình trạng của mình.
Trị mụn tại nhà an toàn là chuyện kiên nhẫn: làm sạch dịu nhẹ, dưỡng ẩm, chống nắng, thêm một hoạt chất thật cẩn thận, và biết lúc nào nên dừng để hỏi bác sĩ. Không có mẹo nào cho kết quả sau một đêm. Da cần thời gian, và một làn da ít tổn thương luôn dễ phục hồi hơn.
