Tại sao bị nám da là câu hỏi của rất nhiều phụ nữ Việt, nhất là sau tuổi 30 hoặc sau sinh. Nám không đau, không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng làm nhiều người mất tự tin. Chúng tôi tổng hợp những gì đã biết về nguyên nhân, và cách phòng ngừa thực tế nhất.
Nám da là gì
Nám da, tên y khoa là melasma, là tình trạng da xuất hiện những mảng sạm màu nâu hoặc xám, thường đối xứng hai bên. Vị trí hay gặp là gò má, trán, môi trên và cằm. Nám gặp nhiều ở phụ nữ, nhất là người da sáng màu đến trung bình, và hiếm hơn ở nam giới.
Nám khác tàn nhang ở chỗ mảng sạm lớn hơn, ranh giới thường mờ và hay đậm lên theo nắng. Nám cũng khác các vết thâm sau mụn. Việc phân biệt các loại đốm sắc tố cần bác sĩ khám, vì cách xử lý không giống nhau. Bạn có thể xem bài nguyên nhân tàn nhang và cách làm mờ tàn nhang để so sánh.
Điều đáng biết là nám có thể đậm nhạt theo mùa. Mùa nắng gắt da thường sạm hơn, mùa mát thì dịu hơn.
Nguyên nhân hình thành nám
Không có một nguyên nhân duy nhất. Nám xuất hiện khi các tế bào sản xuất sắc tố hoạt động quá mức, và nhiều yếu tố có thể kích hoạt điều đó.
- Ánh nắng, gồm cả tia UVA và ánh sáng nhìn thấy, là tác nhân quan trọng nhất.
- Nội tiết, như khi mang thai, dùng thuốc tránh thai hoặc thay đổi hormone.
- Yếu tố di truyền, vì nhiều người có người thân bị nám.
Ngoài ra, một số mỹ phẩm kích ứng, nhiệt độ cao, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ cũng có thể làm nám nặng hơn. Vì vậy nám thường là kết quả của nhiều yếu tố chồng lên nhau, nên khó nói chính xác nguyên nhân với từng người.
Một ví dụ quen thuộc: một mẹ bỉm sữa thấy má sạm dần sau sinh vài tháng, trong khi hằng ngày đi đón con ngoài nắng mà không đội mũ hay thoa chống nắng. Nội tiết sau sinh đã tạo điều kiện, nắng đóng vai trò đẩy nhanh.
Nám ảnh hưởng đến cuộc sống thế nào
Nám không gây đau, nhưng ảnh hưởng đến tâm lý rõ rệt. Nhiều người ngại soi gương, ngại trang điểm hoặc tránh gặp gỡ. Chúng tôi nhận thấy không ít bạn đọc rơi vào vòng luẩn quẩn: thấy nám thì mua nhiều sản phẩm trị nám, da kích ứng, nám lại đậm hơn.
Vì vậy việc hiểu đúng về nám rất quan trọng. Nám là tình trạng có thể kiểm soát, nhưng khó khỏi hẳn và dễ quay lại. Một số trường hợp sâu, như nám chân sâu, cần bác sĩ điều trị bài bản. Bạn có thể đọc thêm trong bài nám chân sâu: nguyên nhân, dấu hiệu và hướng điều trị.
Lời khuyên của chúng tôi là gặp bác sĩ da liễu ngay khi thấy mảng sạm lan rộng hoặc đậm lên, thay vì tự thử nhiều thứ. Chẩn đoán đúng là bước đầu tiên và quan trọng nhất.
Cách phòng ngừa nám mỗi ngày
Phòng ngừa nám gần như đồng nghĩa với việc bảo vệ da khỏi nắng. Bạn nên thoa kem chống nắng phổ rộng mỗi sáng, thoa lại sau vài giờ khi ở ngoài trời. Những loại kem chống nắng có thêm thành phần che ánh sáng nhìn thấy, như một số loại có oxit sắt, có thể hữu ích với người dễ nám.
Mũ rộng vành, khẩu trang, kính râm và áo chống nắng là lớp bảo vệ bổ sung. Hạn chế ra nắng gắt giữa trưa nếu có thể. Chống nắng cả khi ngồi gần cửa sổ, vì tia UVA xuyên qua kính.
Bạn cũng nên tránh những thứ làm da kích ứng như tẩy tế bào chết mạnh, mặt nạ lột, hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc cam kết trắng nhanh. Một số loại có thể chứa chất cấm gây hại cho da. Hãy giữ quy trình dịu nhẹ, theo quy trình chăm sóc da ban ngày và ban đêm cơ bản.
Nếu bạn dùng thuốc tránh thai hoặc đang có thay đổi nội tiết và thấy da sạm đi, hãy trao đổi với bác sĩ. Đừng tự ý ngưng thuốc.
Ăn uống hỗ trợ da hạn chế nám
Chưa có chế độ ăn nào chữa được nám, nhưng ăn uống cân bằng giúp da khoẻ hơn. Rau quả nhiều màu cung cấp chất chống oxy hoá, cá béo và các loại hạt cung cấp chất béo tốt. Uống đủ nước giúp da bớt khô.
Bạn nên hạn chế đồ ngọt tinh luyện, rượu bia và thuốc lá, những thứ liên quan đến viêm và lão hoá da. Ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng cũng góp phần, vì stress kéo dài có thể làm nám nặng hơn.
Thực phẩm chức năng làm trắng da hay uống trị nám được quảng cáo khá nhiều. Chúng tôi khuyên bạn thận trọng, hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng, và đừng tin lời hứa trắng da nhanh. Bạn có thể tham khảo kiến thức phổ thông về nám tại Học viện Da liễu Hoa Kỳ.
Nám không phải lỗi của bạn. Nó là phản ứng của làn da trước nhiều yếu tố, trong đó nắng là yếu tố bạn kiểm soát được nhiều nhất. Hãy bắt đầu từ việc thoa chống nắng đều đặn, giữ da dịu nhẹ và kiên nhẫn với kết quả.
